اثر تعارض کار-خانواده بر آمادگی به اعتیاد: نقش واسطه‌ای استرس شغلی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشیار گروه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه شهید چمران اهواز

3 دانشیار گروه روان‌ شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه شهید چمران اهواز

4 دانشیار گروه روان‌شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی اثر تعارض کار-خانواده بر آمادگی به اعتیاد با میانجی‌گری استرس شغلی بود. نمونه 292 نفر از کارکنان شرکت بهره‌برداری نفت و گاز آغاجاری بودند که به روش تصادفی ساده انتخاب شدند و پرسشنامه تحقیق را کامل کردند. ارزیابی الگوی پیشنهادی از طریق الگویابی معادلات ساختاری (SEM) انجام گرفت. روابط واسطه‌ای در الگوی پیشنهادی با استفاده از روش بوت استراپ آزموده شدند. طبق نتایج حاصل الگوی پیشنهادی از برازش خوبی با داده‌ها برخوردار بود. اثر مثبت مستقیم تعارض خانواده-کار و استرس شغلی بر آمادگی به اعتیاد و تعارض کار-خانواده و تعارض خانواده-کار بر استرس شغلی مورد تأیید قرار گرفت. اثر مثبت مستقیم تعارض کار-خانواده بر آمادگی به اعتیاد مورد تأیید قرار نگرفت. اثر غیرمستقیم تعارض کار-خانواده و تعارض خانواده-کار بر آمادگی به اعتیاد از طریق استرس شغلی تأیید شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effect of Work /Family Conflict on Readiness for Addiction: The Mediating Role of Job Stress

نویسندگان [English]

  • Heyfa Bereyhe Bereyhi 1
  • Abdolzahra Naami 2
  • Yadollah Zargar 3
  • Seyed Esmaeil Hashemi 4
2 shahid chamran univercity of ahwaz
چکیده [English]

The purpose of this study was to investigate the effect of work-family conflict on addiction potential with mediating role of job stress. The sample consisted of 292 randomly selected employees of Aghajari Oil and Gas Company who completed the research questionnaires. The proposed model was tested by structural equation modeling (SEM). Indirect effects were tested using bootstrap method. According to the results, the proposed model had good fit with the data. The positive direct effects of family work conflict and job stress on addiction potential and work/family conflict on job stress were confirmed. The positive direct effect of work/family conflict on addiction potential was not confirmed. Indirect effect of work/family conflict and family work conflict on addiction potential effect through job stress was confirmed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • addiction potential
  • job stress
  • work/ family conflict

فارسی

احمدوند، محمدعلی (1387). اعتیاد، سبب‌شناسی و درمان آن (چاپ سوم.). تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

امین‌فر، مرضیه (1394). طراحی و آزمودن الگویی از برخی پیشایندها و پیامدهای بی‌عدالتی سازمانی ادراک شده در یک سازمان صنعتی در شهر اهواز. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی). دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز.

برنا، محمدرضا (1393). بررسی ویژگی‌های شخصیتی، راهبردهای شناختی تنظیم هیجان، سبک‌های دلبستگی و سیستم‌های مغزی- رفتاری به عنوان پیش‌بین‌های آمادگی فعال و غیرفعال به اعتیاد و تکانشگری در دانشجویان مرد انشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز. (رساله دکتری روانشناسی صنعتی و سازمانی). دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز.

بهادری خسرو‌شاهی، جعفر و خانجانی، زینب (1392). ارتباط راهبردهای مقابله‌ای و خودکارآمدی با گرایش به سوءِمصرف ‌مواد در دانشجویان. دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 4(3)، 90ـ80.

زرگر، یدالله (1385). ساخت و اعتباریابی مقیاس ایرانی آمادگی به اعتیاد. دومین همایش انجمن روانشناسی ایران، تهران.

زرگر، یدالله؛ نجاریان، بهمن؛ و نعامی، عبدالزهرا (1387). بررسی رابطه ویژگی‌های شخصیتی، نگرش مذهبی و رضایت زناشویی با آمادگی به اعتیاد. مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، 1(3)، 120-99.

ستاد مبارزه با مواد مخدر جمهوری اسلامی ایران. (1392). طبقه‌بندی مواد اعتیادآور، بازبینی‌شده در مرداد ۱۳۸۶. برگرفته از سایت: http://www.dchq.ir

سیفی، زهرا (1392). رابطه بین فشارزاهای شغلی با انگیزش شغلی، بهزیستی روانشناختی و رفتار شهروندی سازمانی باتوجه به نقش تعدیل‌کنندگی غنی‌سازی کار-خانواده و تعادل کار-خانواده در کارکنان شرکت پالایش گاز بید بلند. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی). دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز.

طاهری، حمیدرضا (1392). پیشگیری اولیه از اعتیاد با تمرکز بر محیط کار: ویژه تربیت کادر متخصص. تهران: دانشگاه تهران، معاونت دانشجویی، مرکز مشاوره دانشجویی: ستاد مبارزه با مواد مخدر، اداره کل فرهنگی و پی.

کلدی، علیرضا و مهدوی، رمضان (1382). بررسی منابع کنترل درونی و بیرونی در بازگشت مجدد به اعتیاد در اردوگاه کاردرمانی زنجان. فصلنامه رفاه اجتماعی، 3(9)، 307-331.

متشرعی، محمدحسین (1389). آزمون الگوی نظری از تعارض کار-خانواده پرستاران بیمارستان‌های دولتی شهر شیراز. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی صنعتی و سازمانی). دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز.

هاشمی شیخ شبانی، سید اسماعیل؛ ارشدی، نسرین؛ و بذرافکن، حسام (1391). تحلیل ساختاری تعارض کار- خانواده با خشنودی شغلی و سلامت روانی. مشاوره و روان درمانی خانواده، 1(3)، 365-345.

 

لاتین

Allen, T. D., Herst, D. E., Bruck, C. S., & Sutton, M. (2000). Consequences associated with work-family conflict: A review and agenda for future research. Journal of Occupational Health Psychology, 5(2), 278-308.

Atwater, L., & Crmeli, A. (2009). Leader-member exchange, feelings of
energy, and involvement in creative work. The Leadership Quarterly, 20(3), 264-275.

Bersic, J., Knzcvic, B., Milosevic, M., Tomjanovic, T., Golubovic, R., & Mustajegovic, J. (2007). Stress and work ability in oil industry worker. Archives of Industrial Hygiene and Toxicology, 58(4), 399-405.

Carlson, D. S., Kacmar, K. M., & Williams, L. J. (2000). Construction and initial validation of a multidimensional measure of work-family conflict. Journal of vocational Behavior, 56(2), 249-276.

Cooper, M. L., Russell, M., & Frone, M. F. (1990). Work stress and alcohol effects: A test of stress-induced drinking. Journal of Health and Social Behavior, 31(3), 260-276.

Corchuelo, A. D., Herrera, R. R., & Pozo, E. C. (2015). Perceoved stress and coping strategies in university administration and services staff. European Scientific Journal, 2, 350-361.

Garman, E. T., Leech, I. E. Grable, J. E. (1996). The negative impact of employee poor personal financial behaviors on employers. Financial Counseling and Planning, 7, 157-168.

Roos, E., Lahelma, E., & Rahkonen, O. (2006). Work-family conflicts and drinking behaviours among employed women and men. Drug and Alcohol Dependence 83(1), 56-49.

Frone, M. R. (2000). Work-family conflict and employee psychiatric disorders: The national comorbidity survey. Journal of Applied Psychology, 85(6), 888-895.

Frone, M. R. (2008). Are work stressors related to employee substance use? The importance of temporal context in assessments of alcohol and illicit drug use. Journal of Applied Psychology, 93(1), 199-206.

Frone, M. R., Russell, M., & Barnes, G. M. (1996). Work-family conflict, gender, and health-related outcomes: A study of employed parents in two community sample. Journal of Occupational Health Psychology, 1(1), 57-69.

Frone, M. R., Barens, G. M., & Farrell, M. P. (1994). Relationship of work-family conflict to substance use among employed mothers: The role of negative affect. Journal of Marriage and the Family 56(4), 1019-1030.

Frone, M. R.; Russell, M., & Cooper, M. L. (1993). Relationship of
work-family conflict, gender, and alcohol expectancies to alcohol use/abuse. Journal of Organizational Behavior, 14(6), 545-558.

Galvin, D. M., Miller, T. R., Spicer, R. S., Waehrer, G. M. (2007). Substance abuse and the uninsured worker in the United States. Journal of Public Health Policy, 28(1), 102-17.

Greenhause, J. H., & Beutell, N. J. (1985). Source of between work and family roles. Academy of Management Review, 10(1), 76-88.

Hammer, L. B., Bauer, T. N., & Grandey, A. A. (2003). Work-family conflict and work-related withdrawal behaviors. Journal of Business and Psychology, 17(3), 419-436.

Harris, M. M., & Fennell, M. L. (1988). A multivariate model of job stress and alcohol consumption. The Sociological Quarterly, 29(3), 391-406.

Judge, T. A., & Colquitt J. A. (2004). Organizational justice and stress: The mediating role of work-family conflict. Journal of Applied Psychology, 89(3), 395-404.

Karsak, E. E., Sozer, S., & Alptekin, S. E. (2002). Product planning in quality function deployment using a combined analytic network process and goal programming approach. Computers and Industrial Engineering, 44(1), 171-190.

Kelloway, E. K., Gottlieb, B. H., & Barham, L. (1999). The source nature and direction of work and family conflict: A longitudinal investigation. Journal of Occupational Health Psychology, 4, 337-347.

Kossek, E. E., & Ozeki, C. (1998). Work-Family conflict, policies and job-life relation. Journal  of Applied Psychology, 83(2), 139-149.

Ten Have, M., Van Dorsselaer, S., & de Graaf, R. (2015). The association between type and number of adverse working conditions and mental health during a time of economic crisis (2010-2012). Journal of Social Psychiatric Epidemiology, 50(6), 899-907.

Olson. D. (2011). FACES IV and the Circumplex Model: Validation study. Journal of Marital and Family Therapy, 37(1), 64-80.

Parker, D. F., & Decotiis, T. A. (1983). Organizational determinats of job stress. Organizational Behavior and Human Performance, 32(2), 160-177.

Rogelberg, G. S. (2007). Encyclopedia of industrial and organizational psychology. Londen: New Dehli.

Rhys, E. (2016). Identifying alcohol or drug abuse in the workplace is beneficial to both employers and employees: advertorial. Southern Africa: SASOM (The South African Society of Occupational Medicine).

Scott. K. L., Ingram. A., Zagenczyk, T. J., & Shoss. M. K. (2014). Work-family conflict social undermining behavior: An examination of PO fit and gender differences. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 88(1), 203-218.

Shore, E. R. (1992). Drinking patterns and problems among women in paid employment. Alcohol Health & Research World, 16(2), 1